KısırlıkKısırlık Kitabı

Kısırlıkta Tedavi Seçenekleri

Temel prensip bulunan nedenin, hastalığın ortadan kaldırılmasıdır. Tanısal girişimlerin bir kısmının (tüp filmi) tedavi edici olduğu da kabul edilmektedir. Öncelikli tetkikler yapıldıktan sonra (HSG, Hormon Profili, Spermiogram) bir neden bulunamayan çiftlerde laporoskopi öncesi (yaşı uygunsa) bir süre daha takip ve düzenli cinsel ilişki, ampirik tedaviler denenebilir. İnfertilite tetkikleri sırasında ortalama %40 hasta gebe kalmaktadır. Kadınların %7’si görüşme ve spermiogram yapılmasını, %4’ü vajinal muayene ve rahim ağzından kalın, mat bir mukusun çıkarılmasını ve %17’si tüp filmini takiben gebe kalmaktadırlar. Bir çalışmada kısırlık tedavisi gören 597 kadından %41‘i gebe kalırken, hiç tedavi görmeyen 548 kadından %35‘inin gebe kaldığı tespit edilmiştir.
Tedavi seçenekleri nedene yönelik olarak çok değişik olabilir. Örneğin uygun olmayan cinsel ilişki şekillerinin ve zamanlamasının düzeltilmesi (yıllarca hiç cinsel ilişkide bulunmadan, bakire ve çocuk isteği ile doktora başvuran kadınlar hiç de nadir değildir), yumurtlama bozukluğu olup aşırı şişman ve zayıf bir kadının sadece normal kiloya gelerek düzenli yumurtlamaya başlayıp gebe kalması kısırlık tedavisi olarak kabul edilebilir. Ama burada daha çok profesyonel yardım, bir kadın-doğum uzmanının yapacağı tedaviler anlatılacaktır.

V Cinsel İlişki Rejimi
Cinsel ilişki insanda türün devamı için yapılan basit bir içgüdüsel eylem değildir. Çok özel, sosyal ve ruhsal boyutları olan ve aslında biyolojik olarak da oldukça karmaşık bir takım fizyolojik düzenlemeleri gerektirir. Gebelik için en uygun cinsel ilişki sıklığı, tekniği gibi pek çok öneriler olsa da en doğrusu çiftin cinsel ilişki düzenlerini psikolojik olarak sıkıntıya girmeden, özellikle gebelik olasılığının yüksek olduğu günlerde olmak üzere liberal olarak sürdürmeleridir.
* Gebe kalmak için cinsel birleşme zamanlaması, sıklığı ve tekniği
Yeterli sayıda spermi rahim ağzına veya vajina içine bırakabilmek için 3 gün cinsel ilişkide bulunmadan bekledikten sonra yumurtlamaya yakın günlerde gün aşırı veya her gün cinsel ilişki gebelik için uygun bir rejim olabilir. Bir gün içinde birden çok ilişkide bulunmak sanıldığı gibi gebelik şansını daha da çok artırmamaktadır. Çiftlerin (özellikle erkeklerin) programlanmış (3 gün ilişki yok, sonraki gün veya günaşırı ilişki gibi) cinsel ilişki rejimlerine uyması sıkıcı ve aşırı strese neden olabilen bir olaydır. Bu yüzden herhangi bir yöntemle yumurtlama tespit edildiğinde kadının erkeğe bu durumu açıklamadan, doğal ve duygusal bir ortam yaratarak yapılan cinsel birleşme daha başarılı olabilir. Mekanik ve zorlayıcı program ve ilişki perhizlerinin dışına çıkarak sosyal ve psikolojik sıkıntıları azaltmak oldukça önemli faydalar sağlayabilir. Unutmayınız ki üreme organları denilen orkestra beyin sapı denilen şef tarafından yönetilmektedir.
¥ Cinsel İlişki Pozisyonu
Serviksin spermler için hem bir geçiş yolu, hem bir depo olması nedeniyle daha fazla spermin vagina içerisinde servikse yakın bulunmasına yardımcı olmak için bir çok yöntem tarif edilmiştir. Cinsel ilişkiden sonra yataktan hemen kalkmama en bilinendir. Boşalmadan hemen sonra meni mat, yapışkan, sümüksü bir kitle iken 15-30 dakika içinde akışkan, berrak bir sıvı halini alır. Likefaksiyon (sulanma) denilen bu olaydan sonra daha çok sperm meni içerisinden ayrılıp vajinadan rahim ağzındaki mukusa, oradan da tüplere doğru hareket etmektedir. Böylece ilişkiyi takiben hemen ayağa kalkmak, vaginayı yıkamak rahim içine geçen spermlerin sayısını etkileyebilir. Cinsel ilişki sonrası yarım saat kadar kalça yükseltilerek yatmak akıllıca bir davranıştır. Ancak bunun gerekli olmadığını bildiren pek çok bilimsel araştırma sonuçları da vardır. Herşeye rağmen çocuk isteyen bir kadının, cinsel ilişkiden sonra kalçasının altına bir yastık koyarak yarım saat kadar sırt üstü yatmasının hiç bir zararı yoktur.
¥ Kayganlaştırdılar ve ağız salgıları
Bazı çiftler cinsel ilişkiyi kolaylaştırmak için vaginayı kayganlaştıran jel ve kremler kullanırlar. Ama bu maddeler spermler için zararlı olabilir. Çiftler gebelik istedikleri dönemlerde bunları kullanmamalıdırlar. Özellikle kadında vaginal kuruluk varsa cinsel ilişkinin olabilmesi için kayganlaştırıcı kullanmak bir zorunluluk olabilir. Bu durumda vaginal pH’yı bozmayan su içerikli jeller kullanılmalıdır.
Oral seks ile bulaşan ağız salgıları spermi öldürebileceğinden çocuk isteği ile yapılan bir cinsel birleşmede oral seks önerilmez.
¥ Cinsel ilişki zamanı ile bebeğin cinsiyeti arasındaki ilişki
X kromozomu taşıyan spermlerin Y kromozomu taşıyan spermlerden daha yavaş, uzun ve ağır olduğu bilinmektedir. X kromozomu taşıyan spermler Y kromozomu taşıyan spermlerden daha uzun sürede yumurta hücresine ulaşmaktadır. Bu nedenle bebeğin cinsiyetinin belirlenmesinde cinsel ilişki zamanı önemlidir. Eğer kız çocuk istiyorsanız ovulasyon gününden (iyi belirlenmiş olmalıdır) 3-4 gün önce cinsel ilişkide bulunmalısınız. Daha sonra ilişkiye girmeyerek yumurta tam çatladığı zaman etrafında daha çok sayıda X kromozomlu spermlerin olması sağlanabilir. Erkek çocuk istiyorsanız 9. günden itibaren ovulasyon gününe kadar ilişkiye girmeden beklemeli ve tam yumurtlama gününde cinsel ilişkide bulunmalısınız. Böylece hızla yumurtaya ulaşan daha çok sayıdaki Y kromozomlu spermlerin yumurtayı dölleme şansı daha çok olacaktır. Tüm bunlar olasrlığı artıran uygulamalardır. Ancak her zaman başarılı olması beklenmemelidir. Cinsiyetin kesin olarak belirlenmesi için her iki tür kromozomun döllenme öncesi boyalarla ayırt edilerek, mikroenjeksiyon ile yumurta içine verilmesi veya tamamı aynı tür kromozomlardan oluşan bir grup spermle yumurtanın bir arada tutulmasıyla olabilir. Bu uygulamalar dünyanın pek çok ülkesinde doğanın ve insan soyunun dengesini bozabileceği için kabul görmemekte, ahlaki bulunmamaktadır. Tabi ki bir kaç tane aynı cins çocuğu olan bir aile böyle bir seçimde haklı olarak ısrar edebilir. Bu tartışmanın etik, ahlaki, boyutu burada tartışılmayacaktır.

Nedene yönelik tedavi

  • 1) Hormonal Bozukluklar
    • Anovulasyon
    • Galaktore
    • Tiroid hastalığı,Guatr
    • PCOS
  • Endometriozis
  • Tubal-Peritoneal Faktör
  • Doğuştan şekil bozuklukları
  • Enfeksiyon Hastalıkları
  • İmmünolojik Hastalıklar

gibi gebeliği önleyen hastalık tablolarında nedenlere yönelik tedaviler ayrı başlıklar halinde incelenebilir.
Nedeni bulunamayan veya bilinemeyen kısırlık (unexplained infertility) Laporoskopi dahil yapılan tetkiklerle hiç bir neden bulunamamışsa bu durum “nedeni belirlenemeyen kısırlık” (unexplaind infertility) olarak tanımlanır ve aşılama (Intra Uterine Insemination, IUI) veya yardımcı üreme teknikleri ile tedavi edilmeye çalışılır.

V Anovulasyon (Yumurtlama Bozukluğu) Tedavisi
Öncelikle yumurtlamayı bozan herhangi bir neden varsa (tiriod hastalığı, galaktore vb) ona yönelik tedavi yapılmalıdır. Bunun için;

  • Tiroid hastalıklarında, tiroid hormonları
  • Göğüsten süt gelmesiyle karakterize olan galaktore hastalığında altta yatan hipofiz adenomu ve prolaktin hormonuna yönelik cerrahi veya ilaç tedavisi yapılır.
  • Erken menapoz veya yumurtalıkların fonksiyon kaybı kalıcı ise aileye bilgi verilmelidir.

Eğer nedeni belli olmayan bir yumurtlama bozukluğu varsa veya hastaya aşılama, yardımcı üreme teknikleri uygulanacaksa yumurtlamayı uyaran ilaçlar kullanılır. En çok kullanılan yumurtlama ilaçlarını kısaca ne amaçla kullanıdığınızı öğrenebilmeniz için aşağıda sıralanmıştır;

Klomifen Sitrat:
En sık kullanılan yumurtlama ilacıdır. Hipofiz bezinden daha fazla FSH ve LH hormonlarının salgılanmasına neden olur. Bunlarda yumurta hücrelerinin büyümesine ve yumurtlamaya yol açarlar. Yani bu ilaç yumurtlamayı tetikler. Adetinin 3-5. günlerinde başlanır. Doza da bağlı olmak üzere yumurtalıklar da aşırı uyarılmaya neden olabilir. Sadece yumurtlama bozukluğu olan çiftlerde 6 ay sonunda toplam % 60-70 oranında gebelik elde edildiği bildirilmektedir. Genellikle hastalara en az 6 ay süre ile bu tedavi önerilir. Adetinin 3. günü başlanıp 5 gün süre ile ilacı, günde 1*1 verilir, ilacın bitiminden sonra 4 gün süre ile cinsel ilişkide kısıtlama yapılır. Sonra gün aşırı 3 kez ilişki önerilir. İlk üç ay aynı dozda devam edip sonra çiftin durumuna göre bir üç ayda günde 2*1 devam edilebilir. Bu uygulama yerine hastalara bazal ısı tablosu verip, bazal ısı tablosunu uygularken cinsel ilişkinin yapılma günü konusunda danışmanlık verilir. (Yumurtlamanın tespiti konusuna bakınız). Ayrıca aşağıda belirtilen ve gelişebilecek yan etkiler konusunda uyarılar yapmak gerekmektedir.
Yan Etkileri

  • Ateş basması
  • Karında şişkinlik
  • Bulantı, kusma
  • Baş ağrısı
  • Göğüslerde hassasiyet
  • Görme bozukluğu
  • Hipersitimulasyon (aşırı uyarılmış yumurtalık)

Avantajları

  • Ucuzdur
  • Kullanımı kolaydır
  • Takibi kolaydır
  • Yumurtalığın aşırı uyarılma (Hipersitimulasyon) riski diğer ilaçlara göre azdır.

V Klomifen tedavisinin uzatılması:

Klomifenin hem süre hemde doz olarak artırılması ile gebelik oranlarının artması konusunda yayınlar mevcuttur. Ancak uzun süreli klomifen tedavisinin bir çok problemi vardır ayrıca 6 aylık süreyi uzatmanın çok da yararı yoktur. Bunun yerine gonadotrapinlerle tedavi denenmelidir.

V Bromokriptin
Göğsünden süt gelen ve prolaktin hormonu yükselmiş kadınlarda ovulasyonu sağlanmasına yardımcı olmaktadır. Ama prolaktin seviyesi normal olan kadınlarda da ovulasyonu sağladığı konusunda yayınlar mevcuttur.

V Deksametazon
Özellikle’kıllanması olan ve yüksek erkeklik hormonu (androgen-böbrek üstü bezinin aşırı hormon yaptığı) kadınlarda kullanılması sonucu yumurtlama ve gebelik oranlarının arttığı bildirilmektedir. Gebelik saptanana kadar dexamethazona devam edilir.

V Gonadotropinler

Human Menapozol Gonadotropin (HMG):
Menapozdaki kadınların idrarından elde edilen bu hormon kadınlarda beyin sapından salınarak (hipofiz) yumurtalıkları uyaran FSH ve LH hormonlarını içerir ve böylece yumurtalıklardaki yumurtaların gelişmesini direk olarak uyarır. Bu gonadotropinlerin doğal maddesi olan menapozal kadınların idrarını bulmanın zorlukları, düşük saflık, kaynak kontrolünün tam yapılamayışı, sıkıcı idrar toplama işi ve saf olarak elde edilen FSH preparatlarında LH kontaminasyonu, bir üretimden diğerine farklılıklar olma riski ve düşük spesifik aktivite gibi bir dizi dezavantaja sahiptirler.
Rekombinant FSH ve LH :
Gen mühendisliği ile insan vücudu dışında laboratuar ortamında FSH ve LH hormonlarının yapılmasıyla elde edilen ilaçlardır. Bu yolla üretilen saf FSH preparatları 1995 yılında pazara verilmiş ve laboratuar ortamında tam bir kalite kontrol sistemi altında üretilerek eski gonadotropin preparatlarında ortaya çıkabilecek tüm potansiyel tehlikeleri ortadan kaldıracak şekilde üretilmiştir. Yapılan çalışmalarda bu preparatla daha az miktarda ilaç kullanarak daha kısa sürede ,daha fazla sayıda yumurta gelişimini sağlanabildiği ve daha fazla sayıda gebelik elde edilebildiği gösterilmiştir. Zamanla rekombinant DNA teknolojisini kullanarak üretilen rekombinant LH, rekombinant HCG gibi bir çok preparat piyasaya verilmiştir.
Gonadotrop Hormon Analogları:
Gonadotrop hormonların yapılarında birkaç amino asitin değiştirilmesiyle elde edilen, doğal gonadotroplardan binlerce kat daha etkili hormonal ilaçlardır. Bazen yumurtlamanın düzenlenmesi, bazen da baskılanması için kullanılırlar. Yardımcı üreme tekniklerinin başarısızlıklarını azaltmak, daha kaliteli yumurtalar elde etmek için özel durumlarda kullanılırlar. Başlıca olumsuz tarafları pahalı ve uzun süreli kullanıldıklarında menapozal yakınmalara neden olmalarıdır.
Gonadotrop Hormon Antogonistleri:
Cevapsız olgularda anologlar kullanılmadan sadece gonadotrapinlerle kontrollü ovaryel hiperstimülasyon gerçekleştirilir. Ancak anoloğun baskılayıcı etkisinin ortadan kalkması ile erken LH yükselmesi sık olacaktır. Bu olgularda gonadotropin antogonistlerinin ilavesi ile LH’ın erken yükselmesi önlenebilir.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Call Now ButtonBizi Arayın
Kapalı
Kapalı